___ بازسازی 3D حمام ابراهیم خان کرمان
کرمان، ایران
آرمین فرشاد
پروژه
2023
این پروژه سیستم سازهای حمام ابراهیم خان، یک ساختمان دوره قاجار که به طراحی هندسی و استفاده منحصربهفرد از آجر شناخته میشود، را تحلیل میکند. با استفاده از منابع تاریخی، تصاویر و مدلسازی سهبعدی، این پروژه نشان میدهد که چگونه ساختارهای مختلف آجر بهمنظور تشکیل عناصر معماری کلیدی مانند قوسها و ستونهای مرکزی ترکیب شدهاند.
حمام ابراهیم خان، واقع در اقلیم خشک کرمان، ایران، بخشی از یک مجموعه تاریخی است که در سال ۱۸۵۲ میلادی ساخته شده و شامل مدرسه، بازار، میدان عمومی و حمام میباشد.
این بنا عمدتاً از گل، آجر و سنگ ساخته شده و ساختار آن بر اساس پیها، ستونها و قوسها استوار است. این پروژه سیستم ساختاری آن را با استفاده از مستندات موجود، مقالات و منابع آنلاین بررسی میکند.
فونداسیون :
کفهای حمام از سنگ ساخته شدهاند تا دارای جرم حرارتی بالایی باشند و ارتفاعهای مختلفی دارند که بسته به عملکرد تغییر میکنند؛ به عنوان مثال، در سرابین کف ۸۰ سانتیمتری برای تعویض لباس وجود دارد که با کف پایینتر در خانه گرم تفاوت دارد. بنیاد بنا، که از سنگ بر روی زمین فشرده ساخته شده است، ستونها و قوسها را حمایت میکند و شامل یک لایه ملات ۵ سانتیمتری، ۶۰ سانتیمتر سنگ خرد شده، یک لایه ملات ۵ سانتیمتری دیگر و چهار لایه سنگ است که تشکیلدهنده پی ستونها میباشد.


در سربینه، پس از یک سکوی ۸۰ سانتیمتری، ستونهایی با قطر ۴۱ سانتیمتر و ارتفاع ۴ متر ساخته شدهاند. هر ستون از یک پایه سنگی چهار لایه، یک ساقه سنگی تکلایه و یک سرستون سنگی چهار لایه تشکیل شده است که هم پایه و هم سرستون ابعاد مشابهی دارند.


دسته بندی دیوارها:
دیوارهای باربر برای پایداری ساختاری ساختمان ضروری هستند. این دیوارها از آجر و ملات ساخته شدهاند و یک لایه گل در نمای خارجی و یک لایه آهک در داخل دارند. ویژگی مشخصه آنها ضخامت است که از ۸۰ سانتیمتر تا ۲.۷ متر متغیر است و این ویژگی آنها را از دیوارهای غیر باربر متمایز میکند. بر اساس ویژگیهای مشترک مانند ارتفاع، ضخامت و عملکرد، دیوارها به چهار نوع کلی تقسیمبندی میشوند.

قوسها:
کاربندی برای تکمیل سقف ضروری است و به عنوان پایهای برای پوشش نهایی ساختمان عمل میکند. این کاربندی از قوسهای باریک و متقاطع ساخته شده است که با قواعد هندسی خاصی ساخته میشوند. در فضای “سرابین” حمام ابراهیم خان، کاربندی مرکزی شامل ۳۲ ضلع است که به این صورت ساخته میشود: یک پایه دایرهای قوسهای برجسته (توییزه) را به هم متصل میکند که به ۳۲ قسمت تقسیم شدهاند. هر قوس کاربندی که فرض بر این است که از سبک “پور” دوآجره استفاده میکند، ۳۲ بار در یک آرایه قطبی با شعاع ۴.۵۶ متر تکرار میشود. شکافهای بین قوسها سپس با آجر پر میشود.
پس از ستونها، اصلیترین عناصر ساختاری در حمام ابراهیم خان، ساختار کاربندی و قوسهای طاق و توییزه هستند که سقف را پشتیبانی کرده و ثبات و طراحی ساختمان را تقویت میکنند.

هر قوس در حمام ابراهیم خان طبق یک راهنمای خاص برای چیدمان آجرهای گل ساخته میشود، بهطوریکه تمامی قوسها با استفاده از نوع “پنج و هفت” قوس توییزه جانبی ساخته شدهاند، که بر اساس شباهتهای مشاهدهشده با راهنماییهای مختلف قوسها است. این قوسهای برجسته که “توییز” نام دارند، بارها را به ستونها و دیوارهای باربر منتقل میکنند و معمولاً بهصورت متقارن با دو پایه روی ستونها قرار میگیرند.
تفاوتهای هندسی میان قوسها ناشی از تغییرات در این راهنماییها است، و چیدمان آجرها یکی از سه سبک زیر را دنبال میکند: “رومی”، “پور” یا “لاپوش”.

کاربندی :
یک سقف بدون کاربندی کامل نمیشود، زیرا کاربندی پایه ساختاری و پوشش نهایی ساختمان را تشکیل میدهد. کاربندی یک الگوی هندسی سقف است که توسط تقاطع قوسهای باریک ایجاد میشود. بهعنوان مثال، یک کاربندی ۱۰ ضلعی نیاز به تقسیم دایره راهنما به ۱۰ بخش مساوی دارد. در حمام ابراهیم خان، سرابین مرکزی دارای یک کاربندی ۳۲ ضلعی است.


گنبد:
گنبدها در حمام ابراهیم خان احتمالاً با استفاده از روش “راگچین” ساخته شدهاند، که یکی از تکنیکهای سنتی چیدن آجر است. این روش برای ساخت نه گنبد با اندازههای مختلف استفاده شده است، از جمله گنبد مرکزی سرابین با قطر ۵.۸۰ متر و گنبدهای دیگر که قطر آنها از ۱.۵۲ متر تا ۴.۲۵ متر متغیر است.
بهعنوان آخرین عنصر ساختاری، گنبدها سقف و پوشش را تکمیل میکنند. با توجه به مستندات محدود، احتمالاً این روش انتخاب شده است. ساخت گنبد پس از فرآیند کاربندی آغاز میشود و لایهای از ملات بر روی پایه دایرهای اعمال میشود.

گلجام:
گُلجامها یا جامخانهها، گنبدهای شیشهای بالای حمام هستند که نور را به داخل وارد میکنند. اندازه و تعداد آنها متغیر است تا به تنظیم نور و دمای داخلی در طول فصول مختلف کمک کنند.

___ افتخار همکاری ___
در صورت علاقهمندی به همکاری در پروژههای معماری و طراحی لطفا از بخش تماس با من، در ارتباط باشید.
___ کپی رایت، احترام به حقوق معنوی ___
مفتخرم که آثار من را مشاهده کردید. هر هنر و مهارتی ضمن تلاش های بسیار بدست می آید.
لطفا حامی حقوق معنوی یکدیگر باشیم. (آرمین فرشاد)
